Onthulling van De Schreeuw

Op 2 november 2004 werd Theo van Gogh vermoord door islamfanaticus Mohamed Bouyeri. Twee jaar later werd ter nagedachtenis in het Oosterpark in Amsterdam het beeld De Schreeuw onthuld. Bij die gelegenheid hield Hans Teeuwen een betoog, waarin hij vlijmscherp en erg grappig al het belediging-gedreven geweld op de hak nam. Zo riep hij dat hij niets tegen religies heeft behalve tegen de joden natuurlijk. Om vervolgens te roepen: “Grapje, ik heb natuurlijk ook niets tegen joden maar gelukkig kunnen die wél tegen een geintje”. En ook sprak hij van een mooi een-tweetje tussen Mohamed Bouyeri en minister van Justitie Piet Hein Donner, die twee weken na de moord bepleitte om de strafbepaling over smalende godslastering weer eens af te stoffen (met als resultaat dat deze bepaling in 2013 is geschrapt).

Spin-off

Als spin-off van zijn voordracht werd Teeuwen door drie moslim-zussen, bekend als de meiden van Halal, op televisie gevraagd waarom hij het nodig vond om hen te beledigen. Reden was dat hij had gezongen dat hij  “zich zou laten pijpen door de Meiden van Halal.” Behoorlijk vulgair en plat om zo genoemd te worden. Het was dus niet zo heel gek dat zij Teeuwen hierover aan de tand wilden voelen. En het is natuurlijk ook lovenswaardig dat Teeuwen op hun uitnodiging is ingegaan.

Hans Teeuwen legt uit

Teeuwen legde uit dat hij het juist grappig vond om hen vanwege hun kuisheid in een seksuele context te plaatsen en dat het de bedoeling was om mensen te laten lachen en niet om hen te beledigen, al gaf hij ruiterlijk toe dat een grap best beledigend kan zijn. Wat Teeuwen betreft moet macht altijd geridiculiseerd kunnen worden, omdat er anders enge dingen gebeuren. En vaak is belediging het gevolg van een waarheid die je zelf liever niet wil horen. De sterkste opmerking van Teeuwen was:  “In een vrije samenleving ontwikkel je een soort schild om je te beschermen tegen alle dingen die jou ergeren of beledigen.” Het publiek in de studio applaudisseerde spontaan voor Teeuwen. Je merkte aan alles dat hij echt behoefte had zichzelf uit te leggen en zijn best deed om de dames niet te vernederen of belachelijk te maken (wat voor Hans Teeuwen haast ondoenlijk is, dat moet gezegd). Het interview werd verkozen tot TV-moment van het jaar in 2007.

Spijt

Achteraf hadden de zussen spijt van de manier hoe zij het gesprek in waren gegaan. `We luisterden niet´ aldus één van de zussen. Eind goed, al goed zou je dus zeggen. Er leek een breed gedragen consensus te zijn ontstaan. Risico op belediging hoort er helaas gewoon bij. Beledigingen hebben daarom in het vrije Westen niet dezelfde lading als in andere culturen. Maar geen nood, je leert er vanzelf mee omgaan. Je hoeft alleen maar leren afstand te doen van je eigen destructieve opvattingen over belediging. En zo krijg je haast ongemerkt het Schild van Teeuwen in je bezit.

En toen kwam Twitter

Dit was dertien jaar geleden. Weer terug in het heden is de discussie of de vrijheid van meningsuiting ook het recht op belediging omvat aan een opmerkelijke revival bezig. Deze trend loopt waarschijnlijk niet geheel toevallig parallel aan de opkomst van Twitter. Dankzij het systeem van Twitter waarin de gebruikers elkaar bestoken met korte tweets, is elke ruimte voor nuance, begrip en doorvragen categorisch uitgebannen. Gebruikers worden er ingezogen als een missionaris van het eigen gelijk, die met korte, stevige uitspraken de aandacht op zich probeert te vestigen. Zonder het Schild van Teeuwen heb je eigenlijk weinig te zoeken op Twitter. Je zult al snel in de val lopen van het zij-wij-denken. Je laaft je enkel nog aan de warme maar illusoire relaties met gelijkgestemden, terwijl je gelijktijdig een even illusoir vijandbeeld creëert van andersdenkenden. Alleen de verbale muilperen van jezelf en van je medestanders bieden nog enige verzachting tegen de pijn van belediging, ergernis en angst. Daders worden slachtoffers en slachtoffers worden daders.

Schild van Teeuwen

Mét het Schild van Teeuwen is Twitter een interessante informatiebron. Niet dat je dan gevrijwaard zult blijven van ergernis, belediging en angst (tenzij je een psychopaat bent). Het lukt je alleen beter om deze emoties te kanaliseren, waardoor ze je beoordelingsvermogen niet gaan domineren. Je oordeelsvorming eindigt zo niet in een beklagenswaardige patstelling, lang voordat je tot de kern bent gekomen of je eigen plafond hebt bereikt. En het weerhoudt je ervan om tot onbezonnen acties over te gaan op basis van primaire gevoelens van belediging.

Belediging is strafbaar

Belediging en groepsbelediging zijn in Nederland strafbaar gesteld, alleen is juridisch gezien de mate waarin gevoelens worden gekrenkt niet zo relevant. Het risico van belediging kan niet nog verder worden ingeperkt, zonder onze existentiële vrijheid te beknotten. Je zou dus verwachten dat het Schild van Teeuwen als onmisbaar gereedschap in een vrije, westerse samenleving met hand en tand verdedigd zou worden door de inwoners, media en politici van Nederland, ongeacht hun achtergrond, geslacht, etniciteit, politieke voorkeur en geloofsovertuigingen. We vieren toch niet voor niets ieder jaar op vijf mei onze zwaar bevochten vrijheid?

De bal ligt bij de belediger

Toch lijkt de heersende opvatting een andere. Niet het Schild van Teeuwen staat centraal maar juist de morele verplichting om gekrenktheid van gevoelens van anderen zo veel mogelijk te beperken. De bal ligt niet bij de beledigde maar bij de belediger. Een maatschappijleraar doet zijn werk niet goed als kinderen in zijn klas gekrenkt raken door zijn lesmateriaal (je kunt je daarbij afvragen hoe oprecht een gekrenktheid is, die wordt voorgeschreven). Terwijl hij hen juist -en tegenwoordig met gevaar voor eigen leven- het belang van het Schild van Teeuwen wil bijbrengen. Johan Derksen, de belediger, kreeg de wind van voren en niet diegenen, de beledigden, die hem en zijn tv-programma kapot wilden maken. ‘Woke’ activisten doen gefundeerde kritiek op hun extreemlinkse opvattingen af als een belediging van de verworpenen der aard. Ondanks de zwarte schaduwzijden van hun marxistische ideologie, die zich al meerdere keren in de recente geschiedenis hebben ontvouwd, ontmoeten zij relatief veel gehoor en begrip (terwijl hun dogmatiek toch vergelijkbare, militante trekken vertoont met extreemrechtse ideologieën). Kennelijk is gekrenktheid tegenwoordig de winnende troefkaart. Grote bedrijven en organisaties worden steeds voorzichtiger uit angst voor een publieke terechtstelling door invloedrijke (lees: eenvoudig te mobiliseren) groepen beledigden. Hierdoor manifesteert zich een verstikkende politieke correctheid, die het Schild van Teeuwen overbodig maakt. Thierry Baudet laat zich gekrenkt en boos uit over collega’s, die consequenties verbinden aan zijn nare, onprofessionele gebral op een partijbijeenkomst. Van hem mag je toch wel verwachten dat hij het Schild van Teeuwen zelf in de praktijk zou kunnen brengen. Helaas wil het er bij hem maar niet in, dat het over zijn eigen gedrag gaat en niet over dat van zijn collega’s. Of hij maakt geniaal gebruik van de tijdsgeest, waarin beledigden een grotere kans hebben om te winnen dan de beledigers. Dat kan natuurlijk ook.

Misvatting

Vrije meningsuiting wordt begrensd door het strafrecht. Zo hoort het te zijn in een beschaafd land. Dé grote misvatting van dit moment is dat het een vorm van beschaving is om nog andere morele beperkingen op de vrije meningsuiting aan te moedigen op basis van gekrenktheid van gevoelens. In een beschaafd land hebben volwassenen geleerd om op een volwassen manier om te gaan met hun gevoelens van belediging. Zij voelen geen noodzaak om hun subjectieve gevoelens van belediging in de vorm te gieten van een objectief bewijs van onrecht. Noch zien zij voordeel in het monddood maken van hun beledigers. En pogingen hiertoe van anderen wijzen zij met zorg maar resoluut van de hand. Zij begrijpen dat je de verantwoordelijkheid voor je gevoelsleven niet bij anderen neer kunt leggen. Zij waken ervoor dat het publieke debat verstomt door de sociaal-emotionele belasting, die altijd komt kijken bij een pittig debat. Niet de beledigers maar de beledigden bepalen met hun gedrag of wij in een beschaafd land leven. Het wordt hoog tijd dat het Schild van Teeuwen weer eens wordt opgepoetst. Wie doet er mee?

Hein van Zijll Langhout

View all posts

Add comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *