Samen met mijn jongste dochter van 11 jaar kijk ik naar een natuurdocumentaire met mooie drone-beelden en 4K-kwaliteit. Drie leeuwinnen omsingelen zo onopvallend mogelijk een kudde sabelantilopen. Ze hebben het gemunt op een pasgeboren kalf dat zich instinctief tegen haar moeder aandrukt. De sabelantilopen lijken onrustig te worden of is dat slechts mijn verbeelding die een loopje met mij neemt door de onheilspellende muziek en de fluisterende stem.

Zielig

Mijn dochter vraagt of we ook naar iets anders kunnen kijken. Ze is bang en vindt het zielig dat het kalf straks als lunch van de leeuwinnen zal dienen. Flexibel en zorgzaam als ik ben zap ik naar een nietszeggend woonprogramma, terwijl mijn gedachten blijven hangen bij de woorden van mijn dochter. Ik zeg tegen haar: `Zielig is iets van mensen, niet van dieren.´ Waarop zij antwoordt dat zij een mens is en dat het dus klopt. Een beetje flauw vraag ik aan mijn dochter: `Stel nu dat die leeuwinnen allemaal een nestje hebben met van die snoezige kittens. Met knorrende maagjes zitten de kittens bibberend onder een struik te wachten tot hun moeder terugkeert met een sappig en kakelvers stuk vlees. Net als haar moeder geeft mijn dochter zich niet snel gewonnen: wat jij zegt zit allemaal niet in deze film, dus vind ik het zielig voor het kalf.

Blockbuster

Niet geheel objectief bewonder ik deze buitengewoon intelligente overpeinzing van mijn dochter. Alleen wat in de film zit, kun je zielig vinden. En dat is een waarheid als een koe. In een gemiddelde blockbuster worden figuranten bij bosjes afgeknald. Een motoragent die de slechterik controleert, een toevallige passant die door zijn hoofd wordt geschoten, omdat de filmheld nog net op tijd weg duikt. Een gezin dat wordt opgeblazen in een tankstation, omdat de held hun auto ongevraagd heeft toegeëigend en nu de achtervolging inzet. Het kan ons allemaal weinig schelen, omdat we verder helemaal niets weten van deze mensen. Maar o wee als de extreem knappe vriendin van de held bij een slinkse aanval het loodje legt en in zijn armen er nog net uit weet te persen dat ze zwanger is, dan worden we overmeesterd door de meest primaire gevoelens van wraak en verdriet. Dat is best raar.

Nieuws als in de film

Ik realiseer mij dat de verslaggeving van nieuws tegenwoordig via dezelfde wetmatigheid verloopt: je kunt alleen zielig vinden wat in de film zit. Het doet mij denken aan het voorval waarbij nikaab-draagster Angela van de chauffeur niet met de bus mee mocht, omdat er sinds kort een boerkaverbod gold. In de berichtgeving van Trouw was Angela de hoofdrolspeler. Ze had zich als een zwarte in de VS gevoeld en een dag later is ze nog steeds niet van de schrik bekomen. De buschauffeur is de bad guy die dit leed heeft veroorzaakt, wij weten verder niets over hem of haar. Stel nu dat de film van Trouw een geliefde buschauffeur in de hoofdrol zou hebben, die altijd klaarstaat, geen vlieg kwaad doet en die door iedereen in de steek gelaten wordt, omdat hij een passagier vriendelijk maar vasthoudend aanspreekt op het geldende boerkaverbod. Dan is Angela ineens de bad woman.

Twee films over één onderwerp

Van de hoofdoek zelf kunnen trouwens ook twee films worden gemaakt. De ene film gaat over trotse,  zelfbewuste moslima´s die worden beschimpt vanwege hun geloofsovertuiging. De andere film gaat over gefrustreerde, onderdrukte moslima´s die de hoofddoek beschouwen als een afgedwongen verplichting van een mannenreligie. De hoofdrolspelers zijn hetzelfde, door andere bad guys te kiezen, krijg je toch twee totaal verschillende films. Amnesty International koos voor de eerste film, veel leden van Amnesty vonden de tweede film toch beter en stopten hun donaties.

Anti-racisme als spiegelbeeld van racisme

Dan het huidige racismedebat. De hoofdfilm bevat de getuigenissen van slachtoffers van wit racisme en de gevoelens van vernedering en boosheid die dit veroorzaakt. Ieder mens met een beetje gevoel in zijn donder wordt geraakt door deze verhalen. Een andere film over hetzelfde onderwerp gaat over het schrijnende verhaal van Johan Derksen, die publiekelijk aan de schandpaal wordt genageld voor het enkel doen van zijn werk: het maken van ongepaste grappen. Werk dat veel mensen erg belangrijk vinden in een vrij land. In dit verhaal zijn de zelfbenoemde moraalagenten de slechteriken. Welk verhaal de verslaggever ook wil vertellen, er zijn altijd meerdere films mogelijk.

Misantropen brengen redding

Wat als racisme wordt opgevat, wordt vaak niet zo bedoeld. Racisme als pijnlijke communicatiestoring lijkt mij dan ook een prima verhaal voor verslaggeving. In deze film wordt de sympathie een beetje eerlijk over alle huidskleuren verdeeld en wordt de verantwoordelijkheid om communicatiestoringen op te lossen bij iedereen neergelegd. En de onmisbare nuances in de beeldvorming gaan niet verloren. Ik vrees alleen wel dat het een arthouse film wordt waar niemand een touw aan vast kan knopen. Daarom zit in de film ook een bende losgeslagen misantropen, mensenhaters. Zo krijgt het publiek toch nog wat ze wil: een verhaal met good guys ´de mensen´ en bad guys ´de mensenhaters´.

Hein van Zijll Langhout

View all posts

Add comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *